Czy niezdolność do współżycia małżeńskiego ze strony kobiety lub mężczyzny może skutkować nieważnością małżeństwa?

Zgodnie z kan. 1084 § 1 Kodeksu prawa kanonicznego z 1983 roku niemoc płciowa uznana jest za przeszkodę zawarcia ważnego małżeństwa na gruncie prawa kościelnego. Czyni ona małżeństwo nieważnym z samej jego natury. Niemoc płciowa oznacza niezdolność do współżycia, która musi być uprzednia, czyli istnieć w czasie zawierania małżeństwa, trwała, czyli nieuleczalna oraz pewna, tzn. w razie wątpliwości prawnej lub faktycznej co do istnienia przeszkody niemocy płciowej prawo kanoniczne nie zabrania zawierania małżeństwa. Na oznaczenie opisywanego pojęcia używa się różnych terminów: „niezdolność płciowa”, „impotencja”, „niemoc płciowa” czy „niezdolność małżeńska”. Niezdolność płciowa może przejawiać się m.in. w:

  • niezdolności płciowej absolutnej (bezwzględna), jak też względnej. Z bezwzględną postacią impotencji mamy do czynienia wówczas, gdy dana osoba nie jest zdolna współżyć z jakąkolwiek osobą płci przeciwnej. Natomiast względna przeszkoda istnieje tylko w stosunku do pewnych osób płci odmiennej, z którymi dana osoba nie może dopełnić aktu małżeńskiego, pomimo że jest to możliwe z innymi. Zarówno niemoc absolutna jak i względna powodują nieważność małżeństwa i są podstawą do zakazu zawarcia małżeństwa;
  • w przypadku niedostatecznego rozwoju prącia, który może powodować brak popędu płciowego;
  • braku lub anomalii anatomicznych narządów płciowych, które powodują, że kobieta lub mężczyzna nie są zdatni do współżycia.

Ważne aby nie mylić niezdolności płciowej (impotentia coeundi) z bezpłodnością (sterilitas), czyli niezdolnością do zrodzenia potomstwa, która nie stanowi przeszkody małżeńskiej. Niepłodność – czyli niezdolność do zapłodnienia i poczęcia potomstwa, jako taka ani nie wzbrania, ani nie powoduje nieważności małżeństwa. Małżonkowie w takim przypadku są zdolni do współżycia, ale ze względu na istniejącą niepłodność nie dochodzi do poczęcia nie zależnie od ich woli.

W tym miejscu pragniemy wskazać, iż podobnych prawnych regulacji nie przewiduje polski porządek prawny. Wobec tego na gruncie polskiego prawa cywilnego, małżeństwo zawarte przez osobę niezdolną do aktów płciowych jest ważne.

Nasuwa się pytanie: dlaczego tylko w prawie kościelnym niemoc płciowa pociąga za sobą nieważność małżeństwa? Zgodnie z kanoniczną koncepcją małżeństwa, aby małżeństwo kobiety i mężczyzny mogło zostać uznane za ważne, oprócz zgody małżeńskiej na zawarcie małżeństwa, musi dojść do cielesnego dopełnienia związku. To właśnie przez akt płciowy możliwe jest dopełnienie jednego z celów małżeństwa kobiety i mężczyzny, tj. zrodzenia i wychowania potomstwa.